الشيخ محمد علي الگرامي القمي
50
فلسفه (مقدمات، شناخت، ديالكتيك و ادراكات حقيقى و اعتبارى) (فارسى)
قدر امكان بهره گرفت . ملاصدرا گاهى براى حل يك مشكل علمى به حرم حضرت معصومه عليها السلام مىآمد و به عبادت مشغول مىشد تا فكر باز شود و شهودى پيدا شود . در كوهپايههاى اطراف قم در هواى آزاد به تفكر مىپرداخت و كتاب اسفار اربعه خود را كه بر اساس چهار حركت عرفا اصطلاح كرد ، در آنجا نوشت . پيش از ملاصدرا نيز ابن سينا در كتاب اشارات خويش كلمهى حكمت متعاليه را به كار برده بود ، ليكن به اين نام مشهور نشد و حتماً هم نمىبايست . در روش فكرى ( مشائى ) ارسطو و پيروان او و همينطور در روش فكرى حكمت متعاليه بر اساس برهان عقلى كار مىشود . ليكن در حكمت متعاليه از راههاى ديگر نيز استفاده مىشود . 6 - فلاسفهى غرب : اينها در برابر روشهاى ياد شده ، فقط بر اساس تجربه كار مىكنند و روش قياسى را مفيد نمىدانند و يا حتى دور باطل مىشمارند . فى المثل دكارت مىگويد اگر كبراى قياس به طور كلى معلوم نباشد همانطور كه قياسيون گفتهاند نتيجه نمىگيريم و اگر به طور كلى معلوم باشد ، صغراى قياس هم از پيش معلوم خواهد بود . مثلًا در قياس انسان حيوان است و هر حيوانى جسم است ، اگر بدانيم هر حيوانى جسم است ، پس جسم بودن انسان را هم فهميدهايم و گرنه دور باطل خواهد بود . جواب اين اشكال در كتابهاى منطقى ذكر شده است ، اينجانب هم در كتاب منطق مقارن ذكر كردهام . 7 - پيروان منطق ديالك تيك : آنها نيز شناخت را فقط بر اساس تجربه ممكن مىدانند . جهان را در چارچوب قوانين ديالك تيك درك مىكنند كه ان شاء اللَّه در مباحث شناخت ذكر خواهيم كرد . بنا بر آنچه به اختصار گفتيم ، متد تحقيق جهان بر اساس برهان ، يا